Ең сәнді интерьердің өзі өсімдіктерсіз солғын көрінеді. Сонымен қатар бөлме өсімдіктерінің пайдасы да көп — олар терезе мен есік арқылы үйге кіретін шаң мен улы заттарды ауадан тазартуға көмектеседі. Бірақ бұл бәрі емес: мысалы, каучукты фикус ішкі «зиянкестермен» де тиімді күреседі — темекі түтінін сіңіреді, жиһаздан бөлінетін улы ұшпа формальдегидтерді адсорбциялайды.
Тағы бір үлкен артықшылығы: бұл табиғи ауа тазартқыш өте талғампаз емес. Оған үй жағдайында күтім жасау өте оңай, қазір соған өзіңіз де көз жеткізесіз. Бірақ алдымен каучукты фикус деген не, ол қайдан шыққан және неге осылай аталатынын айтып өтейік.
Каучукты фикус: бұл қандай өсімдік
Каучукты фикус (латынша атауы Ficus elastica) — сопақ пішінді, ұзындығы 20 см-ге дейін, ені 10 см-ге дейін жететін, ортасында айқын жүйкесі бар тегіс әрі жылтыр жапырақтары болатын мәңгі жасыл жабайы тропикалық ағаш.
Оның отаны — Үндістанның солтүстік-шығысы және Индонезиядағы Суматра мен Ява аралдары. Алайда бұл өсімдік Непал мен Бирманың джунглилерінде де өзін өте жақсы сезінеді. Сонымен қатар каучукты фикус Қытайда, Малайзияда және Бутанда да көптеген ғасыр бойы кең таралған. Ал Еуропада ол тек XIX ғасырда ғана танымал бола бастады: бастапқыда оны тек жылыжайларда өсірген, бірақ көп ұзамай ол «көшіп», көптеген үйлердің бөлме өсімдігіне айналды.
Табиғатта каучукты фикус өте үлкен көлемге дейін өседі. Үндістанда оның қуатты тамырларынан тіпті өзендердің үстінен өтетін ерекше тірі көпірлер жасайды, олардың кейбіріне 500 жыл болған. Айта кетерлігі, әлемдегі ең танымал каучукты фикустың бірі Аргентинаның астанасында өседі. Ол 1781 жылы отырғызылған, ал 250 жыл ішінде нағыз алыпқа айналған: ағаштың ауыр бұтақтарын ұстап тұру үшін Буэнос-Айрес билігі бетон тіректер орнатқан.
Каучукты фикус: атауы қайдан шыққан және қандай пайдасы бар
Каучукты фикус өз атауын жапырақтары мен жас өркендерінде болатын қою сүтті шырынға байланысты алған: бұл сұйықтықтың құрамында кемінде 15% каучук бар, ол резеңке өндіруге пайдаланылады. Айтпақшы, бұл өсімдіктің ағашынан әдемі әрі өте берік жиһаз да жасалады.
Каучукты фикус медицинада да пайдалы. Оның шырыны негізінде (айтпақшы, ол өте улы) тіс ауруына қарсы дәрілер, көгерулер мен шиқанға арналған майлар жасалады, ал тұнбалары зат алмасу бұзылуынан туындайтын буын ауруларын емдеуге қолданылады.
Каучукты фикусты үйде қай жерге қою керек және оны қалай суару керек
Каучукты фикус тікелей күн сәулесінен қатты қорқады (олар оның қалың, былғары тәрізді жапырақтарында күйік қалдыруы мүмкін), сондықтан жарқын, бірақ шашыраңқы жарықты жақсы көреді. Дегенмен ол жартылай көлеңкеге де оңай бейімделеді. Егер бөлме тым қараңғы болса, жарықтың жетіспеуін фитолампа арқылы толықтыруға болады.
Каучукты фикус температураның күрт өзгеруіне де өте сезімтал. Оған +18–25 °C температурасы қолайлы, ал қыста +15 °C шамасында болғаны дұрыс. Бұдан бөлек, өсімдік жел өтін, сондай-ақ тым құрғақ немесе шамадан тыс ылғалды топырақты ұнатпайды. Сондықтан каучукты фикусты өте мөлшермен суару керек: жылы кезде аптасына 1–2 рет, ал суық кезеңде 10–15 күнде бір рет. Қажетті ылғалдылықты сақтау үшін жапырақтарын мезгіл-мезгіл бөлме температурасындағы жұмсақ, тұндырылған сумен бүркіп тұрған жөн, ал шаңын дымқыл шүберекпен абайлап сүртіп алыңыз.
Көктемнен күзге дейін каучукты фикус белсенді өседі, сондықтан осы кезеңде оны тыңайтып тұрған дұрыс. Бұл үшін сәндік-жапырақты өсімдіктерге арналған кешенді тыңайтқыштар ең қолайлы. Өсу кезеңінде оларды топыраққа 2–3 аптада бір рет қосады, ал қыста тыңайтуды мүлде тоқтатқан немесе айына бір ретке дейін азайтқан жөн.
Каучукты фикусты қандай құмыраға отырғызу керек
Каучукты фикус терең, бірақ тым кең емес құмыраларды жақсы көреді. Ең дұрысы — түбі сәл тарылатын классикалық пішіндегі ыдыстар: мұндай құмыраларда өсімдіктің тамыр жүйесі жақсы дамиды. Дүкеннен немесе питомниктен әкелгеннен кейін каучукты фикусты алғаш рет отырғызатын құмыра тамырдың шамаланған көлемінен 3 см үлкен болуы керек, ал әр келесі ыдыс алдыңғысынан 3–5 см кең болғаны жөн.
Каучукты фикус пластик немесе керамика құмыраларда жақсы өседі: бұл материалдар ылғалды жақсы ұстайды. Бірақ суаруды дұрыс бақылап отырсаңыз, глазурьсіз саз құмыралар да жарайды: олар топырақты тезірек құрғатады, бірақ ауаны жақсы өткізеді.
Каучукты фикус өсетін құмырада міндетті түрде бірнеше дренаж тесігі болуы керек. Бұл ылғалдың жиналып қалмауы үшін қажет. Әйтпесе тамырлардың шіруі басталуы мүмкін — бұл өсімдік үшін өте қауіпті мәселе. Су ағып кетпеуі үшін құмыраның астына табақша (поддон) қойған дұрыс.
Каучукты фикусты қалай дұрыс қайта отырғызу керек
Жас каучукты фикус жыл сайын қайта отырғызылады, ал ересек өсімдікті 2–3 жылда бір рет көшіреді. Бірақ жыл сайын топырақтың үстіңгі қабатын шамамен 3–5 см жаңартып отырған жөн.
Өсімдікті құнарлы, жақсы дренаждалған субстратқа отырғызу керек, ал дренажды жақсарту үшін құмыраның түбіне керамзит төсеген дұрыс. Мұны көктемде жасаған жөн.
Сол кезде кесу жұмыстарын да жүргізуге болады, өйткені каучукты фикус оған өте жақсы жауап береді. Егер қалың, әдемі тәж қалыптастырғыңыз келсе, жас өркендердің ұштарын сиретіп кесіңіз. Бірақ инфекция түспеуі үшін барлық кесілген жерлерді міндетті түрде ағаш көмірімен өңдеу қажет.
Каучукты фикус қандай ауруларға шалдығады және оны қалай емдеуге болады
Жалпы алғанда, каучукты фикус ауруларға төзімді. Алайда оған дұрыс күтім жасалмаса, қалқанша жәндік, өрмекші кене немесе ұнтақты құрт пайда болуы мүмкін.
Мұндай мәселелерді дер кезінде анықтауға өсімдікті тұрақты түрде тексеріп тұру көмектеседі (әр суарған сайын қараған дұрыс). Аурудың алғашқы белгілері байқалғанда каучукты фикусты бірден инсектицидтермен өңдеу керек. Олар барлық бағбандық дүкендерінде сатылады.
Егер каучукты фикус жапырақтарын түсіре бастаса, бұл көбіне жарықтың жетіспеуінен немесе температураның күрт өзгеруінен болған күйзелісті білдіреді. Құмыраны қолайлы жерге ауыстырсаңыз, мәселе шешіледі.
Жапырақтардың сарғаюы әдетте топырақтың шамадан тыс ылғалданғанын көрсетеді. Мұндай жағдайда жерді арнайы кішкентай тырмамен немесе кәдімгі қытай таяқшасымен қопсытып, өсімдікті бір апта бойы суармай қойыңыз. Содан кейін суды құмыра астындағы табақшаға бірнеше күнде бір рет аз-аздан құйып тұрыңыз. Осылайша топырақтың ылғалдылығы қалыпқа келеді.