Күнделікті күйзеліс, дұрыс тамақтанбау, дәрі-дәрмек қабылдау және қолайсыз экологиялық жағдайлар ағзадағы зат алмасуға және оны тазартуға жауап беретін бауырға қосымша жүктеме түсіреді. Бұл үдерісте өт қабы да маңызды рөл атқарады: ол майларды қорытуға қажет өтті жинап, бөліп шығарады.
Өт бөлінуін ынталандыру үшін дәстүрлі түрде қолданылатын әдістердің бірі — тюбаж. Бұл процедура кеңестік кезеңдегі санаторий тәжірибесінен шыққан және бүгінге дейін пікірталас тудырады: біреулер одан кейін жеңілдік пен сергектік сезілетінін айтса, енді біреулер оның пайдасы мен қауіпсіздігіне күмәнмен қарайды. Тюбаж деген не, ол қалай жұмыс істейді және қандай жағдайларда орынды екенін қарастырайық.
Тюбаж — қарапайым тілмен айтқанда не
Тюбаж — бауыр мен өт қабының жұмысын ынталандырып, өттің ағуын күшейтетін процедура. Өт тоқыраған кезде оң қабырға астында ауырлық сезімі, ауызда ащы дәм, іштің кебуі, жалпы әлсіздік пайда болуы мүмкін.
Әдістің мәні мынада: адам арнайы ерітіндіні (мысалы, минералды су, сорбит немесе магнезия) ішеді, содан кейін оң жақ қырымен жатып, бауыр тұсына жылы жылытқыш қояды. Жылудың әсерінен өт қабы белсендірек жиырыла бастайды, ал өт қарқындырақ бөлінеді. Соның нәтижесінде ас қорыту жеңілдеп, жағымсыз белгілер азаюы мүмкін.
Әдістің тарихы
Тюбаж КСРО-дағы санаторий тәжірибесінде бауыр мен өт қабы аурулары кезінде қолданылатын қосымша процедура ретінде пайда болды. Әдіс қарапайым әрі қолжетімді болғандықтан, тез кең тарады. Уақыт өте келе оны үй жағдайында да жасай бастады, алайда дәрігерлер ескертеді: тюбажды тек тексеруден өткеннен кейін және нақты көрсетілімдер болған жағдайда ғана жасауға болады.
Тюбаж ағзаға не үшін қажет
Өт майларды қорыту және зат алмасу өнімдерін ағзадан шығару үшін қажет. Егер оның ағуы бұзылса, ас қорыту баяулап, бауырға қосымша жүктеме түседі. Тюбаж өт қабының жиырылуын және өт жолдарының жұмысын белсендіруге көмектеседі, соның нәтижесінде ас қорыту жеңілдеп, жайсыздық азаяды.
Медициналық тәжірибеде бұл процедура өт бөлінуінің бұзылыстары кезінде қосымша әдіс ретінде қолданылады. Ол негізгі емдеуді алмастырмайды, бірақ кешенді терапия құрамында бауыр мен өт қабының қызметінің қалпына келуін жеделдетуге көмектесуі мүмкін.
Көрсетілімдер мен қарсы көрсетілімдер
Тюбаж барлығына бірдей жарамайды және тек белгілі бір көрсетілімдер болғанда ғана жүргізіледі. Оны мына жағдайларда ұсынуы мүмкін:
- УДЗ арқылы расталған өттің тоқырауы;
- тастарсыз созылмалы холецистит;
- өт шығару жолдарының дискинезиясы;
- ас қорыту жүйесінің функционалдық бұзылыстары (іштің кебуі, іш қату, тамақтан кейінгі ауырлық сезімі).
Сонымен қатар процедура қарсы көрсетілетін және қауіпті болуы мүмкін жағдайлар да бар:
- өт-тас ауруы (тастардың өт жолдарын бітеп қалу қаупі);
- бауырдың, асқазан мен ішектің жедел аурулары;
- асқазан немесе ұлтабар ойық жарасының асқыну кезеңі;
- жүктілік және бала емізу кезеңі;
- жоғары температура, инфекциялар, жалпы ауыр жағдай.
Тюбаждың түрлері
Тюбажды жүргізудің бірнеше тәсілі бар, олар қолданылатын құралдарға қарай ерекшеленеді. Әдіс денсаулық жағдайына, дәрігердің ұсынымына және препараттардың қолжетімділігіне байланысты таңдалады:
- Минералды сумен. Ең жұмсақ әрі кең таралған нұсқа. Жылы, газсыз минералды су (көбіне «Ессентуки», «Боржоми» немесе «Нарзан») қолданылады, ол өт қабының жиырылуын ынталандырып, өттің ағуын жеңілдетеді.
- Магнезиямен (магний сульфатымен). Айқын өт айдайтын және іш жүргізетін әсерге ие, сондықтан көбіне дәрігердің тағайындауымен емдеу мекемелерінде қолданылады.
- Сорбитпен. Неғұрлым жұмсақ нұсқа. Сорбит өттің бөлінуін ынталандырып, ішектің жұмысын жеңіл түрде белсендіреді, сондықтан қарсы көрсетілімдер болмаған жағдайда бұл әдіс үйде де жиі қолданылады.
Тюбажды үй жағдайында қалай жүргізеді
Тюбажды үйде дәрігермен кеңескеннен кейін ғана жүргізуге болады. Процедура күрделі емес, бірақ алдын ала дайындық пен әрекеттердің белгілі бір ретін сақтауды талап етеді.
Процедураға дайындық
Тюбаждан 1–2 күн бұрын майлы және ауыр тағамнан, алкогольден бас тарту ұсынылады. Рационға көкөністерді, ботқаларды, жеңіл сорпаларды және жемістерді қосқан дұрыс.
Қолданылатын құралды таңдау
Процедура үшін жылы, газсыз минералды су, магнезия немесе сорбит ерітіндісі пайдаланылады. Сұйықтық қолайлы температураға дейін (шамамен 38–40 °C) жылытылуы керек.
Кезең-кезеңімен жүргізу
Процедура күтілетін нәтиже беруі үшін әрекеттердің дұрыс ретін сақтау маңызды. Төменде үй жағдайында қолданылатын тюбаждың классикалық нұсқасы берілген:
- Таңертең аш қарынға таңдалған ерітіндінің 200–250 мл-ін ішу.
- Оң жақ қырымен жатып, бауыр тұсына жылытқыш қою.
- Осы қалыпта 1–1,5 сағат жату, ара-тұра 50–100 мл жылы, газсыз минералды су ішу.
Процедурадан кейін
Жеңіл тамақтану ұсынылады: сұлы немесе қарақұмық ботқасы, көкөніс салаты, пеште пісірілген алма. Ағзаны бірден майлы немесе ауыр тағаммен жүктеуге болмайды.
Күн ішінде әлсіздік немесе нәжістің босаңсуы байқалуы мүмкін — бұл процедураға ағзаның табиғи реакциясы.
Нәтижелері және мүмкін болатын қауіптер
Тюбаждан кейін көптеген адамдар ас қорытудың жеңілдегенін байқайды:
- ауырлық сезімі мен іштің кебуі азаяды;
- нәжіс тұрақтырақ болады;
- ауыздағы ащы дәм жоғалады;
- жеңілдік сезімі пайда болады.
Алайда әсері әдетте уақытша болады және көп жағдайда ағзаның жеке ерекшеліктеріне байланысты.
Оң нәтижелермен қатар жағымсыз салдарлар да болуы мүмкін, әсіресе жасырын қарсы көрсетілімдер болғанда немесе процедура дұрыс жүргізілмеген жағдайда:
- өт қабындағы тастардың қозғалып, өт жолдарының бітелу қаупі;
- нәжістің қатты босаңсуы;
- сусыздану;
- іштің түйілуі мен ауыруы;
- бауыр мен асқазан-ішек жолдарының созылмалы ауруларының асқынуы;
- құрал немесе мөлшер дұрыс таңдалмаған жағдайда жүрек айну және жалпы әлсіздік.
Дәрігерлердің пікірі
Мамандардың тюбажға көзқарасы біркелкі емес. Санаторий тәжірибесінде ол әлі де өттің ағуын жеңілдету және тоқырау белгілерін азайту үшін қолданылады. Алайда дәрігерлер оның әсері уақытша екенін және негізінен жылудың әсерімен әрі қолданылатын құралдардың жеңіл іш жүргізетін қасиетімен байланысты екенін атап өтеді.
Негізгі ескерту — тюбажды тексерусіз жасауға болмайды. Көптеген адамдардың өт қабында өздері білмейтін тастар болуы мүмкін, ал процедура олардың қозғалуына түрткі болып, жедел асқынуларға әкелуі ықтимал.
Медициналық ұсынымдарда тюбаж дербес емдеу әдісі ретінде қарастырылмайды. Оны тек кешенді терапияның қосымша элементі ретінде және міндетті түрде дәрігермен келісіп қана қолдануға болады. Сонымен қатар бауыр мен ас қорыту жүйесіне әлдеқайда көп пайда әкелетін нәрселер — дұрыс тамақтану, қалыпты дене белсенділігі, алкогольден бас тарту және ауруларды уақытында емдеу.