Корей фильмдері әлдеқашан өз елінің шекарасынан асып, әлемнің түрлі бұрыштарындағы көрермендердің жүрегінен орын тапты. Оның ішінде Қазақстан да бар. Оңтүстік Корея киносының жанды терең қозғай алатынын дәлелдейтін фильмдер топтамасын ұсынамыз.
«Қабырғалардың сыбыры» (1998)
Ескі мектеп ғимараты, ұзын әрі бос дәліздер, біреудің дауысы жасырынғандай сезілетін тыныштық… «Қабырғалардың сыбыры» — жай ғана хоррор емес, мектеп жүйесінің қаталдығы, жалғыздық және жасөспірімдік қорқыныш туралы мазасыз әрі символикалық туынды. Бұл кейін культке айналған фильмдер сериясының алғашқы бөлімі. Онда елестер тек көлеңкеде ғана емес, адамның жадында да өмір сүреді.
Оқиға мұғалімнің жұмбақ өлімінен басталады. Осыдан кейін мектепте түсініксіз жайттар орын ала бастайды: жазулардың жоғалып кетуі, қорқынышты сәйкестіктер, мұғалімдер мен оқушылардың оғаш әрекеттері. Атмосфера бірден емес, біртіндеп қоюланады — айқай мен арнайы эффектілер арқылы емес, бірдеңе дұрыс емес сияқты сезім арқылы. Ал бұл «бірдеңе» мектеп қабырғаларында әлдеқашаннан бері өмір сүріп келе жатқандай.
«Біріккен қауіпсіздік аймағы» (2000)
Солтүстік пен Оңтүстік арасындағы демилитаризацияланған аймақ — әр қадам тек әскери ережелермен ғана емес, тарихтың ауыртпалығымен де өлшенетін жіңішке жер жолағы. Дәл осы екі әлемді жалғап тұрған нәзік өткелде «Біріккен қауіпсіздік аймағы» фильмінің оқиғасы өрбиді — әсерлі, шиеленісті әрі адам жүрегіне ауыр тиетін хикая.
Барлығы бір оқтан басталады. Бір адам қаза табады, екеуі күдікке ілігеді, ал айтылмаған сөздер салдарынан әлем тағы да күйреу қаупіне тап болады. Бірақ құрғақ саяси триллердің орнына көрермен мүмкін емес сияқты көрінген, бірақ бәрібір болған достық туралы оқиғаны көреді. Режиссер Пак Чхан Ук сенімнің, жанашырлықтың және баррикаданың екі жағындағы адамдарды бір-біріне ұқсас ететін нәрселердің шекарасын зерттейді.
«Олдбой» (2003)
Егер адамды еш түсініктемесіз он бес жылға қамап қойып, кейін дәл солай күтпеген жерден бостандыққа шығарып жіберсе, онымен не болады? «Олдбой» — жады, кек және сырттай бәрі тыныш көрінгенімен, іште шіріп жатқан ауырсыну туралы қараңғы философиялық притча.
Пак Чхан Ук тек визуалдық қуатымен немесе дәліздегі культке айналған төбелес сахнасымен ғана емес, қойылатын сұрағымен де ұмытылмайтын фильм түсірді: «Кек жоғалтқанды қайтара ала ма, әлде бәрін түбегейлі құрта ма?» Бұл кино көрерменді жұбатпайды — ол есеңгіретеді, аяқтан шалады және соңғы көріністен кейін ұзақ уақыт үнсіз қалдырады.
«Кісі өлтіру туралы естеліктер» (2003)
Ылғалды егістіктер, сұр бұлттар, тұнжыраған аспан және уақыттың өзі бір шешімге келе алмай тұрғандай сезім. «Кісі өлтіру туралы естеліктер» — шиеленіс айқайламай, қасыңда тыныстап тұрғандай сезілетін фильм. Ол 1980-жылдары Кореяны дүр сілкіндірген қатыгез кісі өлтірулер сериясына негізделген. Бірақ мұнда ең бастысы — қылмыскер емес. Ең бастысы — оны іздеп жүрген адамдар және баяу-баяу сөгіле бастаған әлем.
Режиссер Пон Чжун Хо асықпайды. Ол үмітсіздіктің детективтердің санасына қалай сіңетінін, жүйенің жұмыс істеуден бас тартатынын, ал үміттің кейде ащы әзілге айналатынын көрсетеді. Бұл жеңіс немесе әшкерелеу туралы оқиға емес, қорқыныш пен немқұрайлылықтың арасында адасқан қоғамның портреті. Ал соңғы кадрдағы камераға қараған көзқарас — сұрақ емес, адамды жалғыз қалдыратын үнсіз айқай.
«Ана» (2009)
Кейде махаббат — алаңдаушылық жасырынған тыныштық. «Ана» фильмінде Пон Чжун Хо қарапайым әрі көзге түсе бермейтін өмір сүретін әйелдің оқиғасын баяндайды: ол шөптермен емдейді, көршілеріне көмектеседі, даму ерекшелігі бар 28 жастағы ұлына қамқорлық жасайды. Бірақ ұлын кісі өлтіруге айыптағанда, оның әлемі бір ғана мақсатқа — баласының кінәсіздігін дәлелдеуге — дейін тарылып қалады. Енді оны ештеңе тоқтата алмайды.
Бұл — заң соқыр болып, ал шындық бұлыңғыр көрінген кезде ананың неге дайын болатыны туралы сырлы хикая. Камера кейіпкерді әшекейсіз, шынайы күйінде бақылап, оның қорқынышын, ашуын және табандылығын сезіндіреді. Ал ол шындық жолымен алға жылжыған сайын бір сұрақ жиі туындай береді: «Аналық махаббат қай жерде аяқталып, ессіздік қай жерден басталады?»
«Мен шайтанды көрдім» (2010)
Әділдік жеткіліксіз болған кезде, оның орнына кек келеді. Ал кектің артынан адам оңай адасып кететін қараңғылық еріп жүреді. «Мен шайтанды көрдім» фильмінде режиссер Ким Чжи Ун көрерменге жұбаныш ұсынбайды. Ол бір ғана сұрақ қояды: «Егер сен басқа біреуді аулап жүріп, өзің де құбыжыққа айналсаң ше?»
Басты кейіпкер — арнайы қызмет агенті. Оның қалыңдығын қатыгез сериялық маньяк өлтіреді. Бірақ ол қылмыскерді ұстап, заңға тапсырудың орнына жазалаушының жолын таңдайды — сотсыз, шекарасыз, рақымсыз. Осылайша аңшы мен құрбанның орны алмасып, ережесіз үрейлі ойын басталады. «Мен шайтанды көрдім» — көзді тайдырғың келетін, бірақ тайдыра алмайтын фильм. Өйткені бұл қорқынышты оқиғада біз әдетте ішімізде жасыратын сезімдер — ашу, ауырсыну және жазалауға деген құмарлық — тым таныс болып көрінеді.
«Жаңа әлем» (2013)
Кейде тозақта аман қалу үшін оның ережелерінің бір бөлігіне айналу керек. Ал кейін маска қай жерде аяқталып, шынайы жүз қай жерден басталатынын ұмытып кету оңай. «Жаңа әлем» — адалдық, сатқындық және айналаңды өтірік пен қан қоршағанда өзіңді сақтап қалудың қаншалықты қиын екені туралы шекспирлік трагедияның реңкі бар гангстерлік драма.
Жасырын жұмыс істейтін полицей бірнеше жыл бойы ең ірі қылмыстық синдикаттың ішінде қос өмір сүріп келеді. Мафия басшысы қайтыс болғаннан кейін ұйым ішінде билік үшін күрес басталады, ал оны бұл ойынға жай ғана пешка ретінде тартады — мұнда ең айлакер адамдар ғана аман қалады. Бірақ осынша уақыт бойы өзгенің рөлін ойнаған адам бұрынғы қалпында қала ала ма? Әлде жаңа әлем әлдеқашан оның ішінде пайда болған ба?
Бұл фильм көрерменді атыстарымен емес, олардан кейінгі тыныштықпен баурап алады. Сатқындықтың өзімен емес, оның кейіпкердің көзінен қалай байқалатынымен әсер етеді. Бұл — дұрыс шешім жоқ әлем туралы фильм. Мұндай жерде кез келген таңдау — бәрібір трагедия.
«Қызметші» (2016)
Бұл жай ғана алдау мен құмарлық туралы оқиға емес, әр қабаты жаңа өтірік пен шындықты жасырып тұрған күрделі жұмбақ. «Қызметші» фильмінде Пак Чхан Ук викториандық «Саусақтарға арналған тұзақ» романын Жапония басып алған 1930-жылдардағы Кореяға көшіріп, оны талғампаз, батыл әрі гипноздай әсем фильмге айналдырады.
Бай мұрагер қыз тыныштыққа, кітаптарға және құпияларға толы сәнді сарайда өмір сүреді. Оның жаңа қызметшісі — қарапайым қыз, бірақ көп ұзамай оның өзін таныстырған адам емес екені белгілі болады. Алайда қожайынның өзі де әлсіз құрбан емес. Екеуінің арасында жай ғана келісімнен әлдеқайда күрделі нәрсе пайда болады — ойын, сезім, өзгенің өмірі мен денесін бақылауға үйренгендерге қарсы жасырын қарсылық. «Қызметші» тек сұлулығымен емес, әйелдің ішкі еркіндігін сезіндіретін рухымен де баурап алады.
«Пусанға баратын пойыз» (2016)
Кейде адамға тек алға қарай ұмтылу ғана қалады — келесі туннельдің ар жағында құтқарылу бар деп үміттеніп. «Пусанға баратын пойыз» — жай ғана зомби-хоррор емес, адамгершілік, өзімшілдік, қорқыныш және бізді адам ететін қасиеттер туралы әсерлі притча.
Әке мен қызы Пусанға баратын жылдам пойызға мінеді, бірақ кәдімгі сапар күтпеген жерден аман қалу үшін күреске айналады. Адамдарды ессіз құбыжықтарға айналдыратын вирус фонында кейіпкерлер одан да қорқынышты басқа қырмен — адам табиғатымен бетпе-бет келеді. Мұнда зомбилер ең үлкен қауіп емес. Одан да қауіптісі — немқұрайлылық, дүрбелең, сатқындық. Бірақ дәл осындай жағдайда батылдық, құрбандық және махаббат пайда болады.
«Паразиттер» (2019)
Фильм жартылай жертөледегі кішкентай терезеден басталады — жетуге ұмтылатын әлемге тар көзқарас. Пон Чжун Хоның «Паразиттері» — жай ғана «Оскар» алған сенсация емес. Бұл — біз кейде ыңғайсызданып қарайтын айна, өйткені ондағы бейне тым шынайы.
Екі отбасы — бірі кедей, бірі бай. Бірі өмір сүру үшін күреседі, екіншісі өз тыныштығын сақтауға тырысады. Кездейсоқ таныстық біртіндеп мұқият құрылған өтірікке айналады, ал өтірік ақыры трагедияға ұласады. Бірақ фильм ешкімді айыптамайды да, ақыл үйретпейді де. Ол тек бір нәрсені көрсетеді: «жоғары» мен «төменнің» арасындағы шекара әрдайым көріне бермейді, бірақ әрқашан сезіледі.
«Паразиттерде» нәзік ирония қатал реализммен қатар жүреді, ал әдемі интерьерлердің артында жайсыз шындық жасырынып тұрады. Бұл — көргеннен кейін өмірге бұрынғыдай қарау қиындай түсетін кино.
Корей киносы әртүрлі бола алады — алаңдататын, нәзік, қатал әрі таңғаларлықтай адамға жақын. Ол күрделі тақырыптардан қашпайды, шынайы әрі кейде жағымсыз көріністерді көрсетуге де тайсалмайды және көрерменді шын мәнінде сезінуге мәжбүр етеді. Бұл фильмдер — экрандағы жай ғана оқиғалар емес, адаммен бірге қалатын тәжірибе. Осындай туындылар шеберлігі үшін ғана емес, көрермен алдындағы шынайылығы үшін де ең үздік корей фильмдері деп аталады.
Біз сондай-ақ мотивациялық фильмдер туралы шолу жасап, тай лакорндар несімен ерекше екенін де баяндағанбыз.